Van Vladimir Poetin hebben we niets te vrezen

Weining staatslieden zijn meer door de media gedemoniseerd dan de Russische president Vladimir Poetin.

Vladimir Poetin
Vladimir Poetin

Enkele voorbeelden van voorpagina’s uit 2014:

“Putins power game. After invading Ukraine, what’s next for Russia?” in New Statesman

“Wladimir Grozny” (= Vladimir de Verschrikkelijke) in het Poolse tijdschrift Uwazam Rze Historia

“Imperium zla” (= Evil empire) in de Poolse editie van Newsweek

“Der Brandstifter” in Der Spiegel

“Ka apturet Putinu?” (= Wie stopt Poet af?) in het Letse tijdschrift ir.

Met foto’s van Poetin als officier van het Rode Leger (New Statesman), als Dracula (Historia), als travestiet / IJskoningin met lippenstift (het Tsjechische blad Reflex), in een dwangbuis (Newsweek polska), alsmede met Hitler-kapsel en het woord KRIM als Hitler-snorretje (ir). En ten overvloede, Poetin is de Oekraïne natuurlijk helemaal niet binnengevallen.

Dan hebben Amerikaanse critici van president Barack Obama toch meer gevoel voor humor. Trendsforecaster Gerald Celente noemt Obama “el Presdidente”, vanwege de beknotting van de burgerrechten in zijn ambtstermijn, waardoor de VS volgens Celente veel te veel op een zuid-Amerikaanse dictatuur gaat lijken. Bankiers, met wie Obama volgens hem twee handen op een buik vormt, noemt hij “banksters”, analoog aan “gangsters” en hij heeft voor regeringsgetrouwe journalisten de term “presstitutes” bedacht, een amalgaam tussen “press” en “prostitutes”.

Het punt is echter niet dat Poetin op smakeloze en schofferende wijze wordt afgebeeld, maar dat de redacties van deze en andere tijdschriften die Poetin demoniseren een ernstige inschattingsfout maken.

Want wie heeft er werkelijk de macht in Rusland?

Macht is niet dat een persoon formeel de belangrijkste bestuurlijke beslissingen neemt, maar dat wat door een persoon of groep gewild wordt, ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd. De vraag is dus hoe de beslissingen die door de president van de Russische Federatie worden genomen, tot stand komen. Zijn dat besluiten die de president in zijn werkkamer in het Kremlin, gebogen over zijn bureau, na rijp beraad neemt? Of zijn dat voorstellen van adviseurs die door de president gewoontegetrouw integraal of in gewijzigde vorm worden overgenomen?

Het probleem met het in kaart brengen van de macht in Rusland is, dat er van Poetin weinig met zekerheid bekend is. Er zijn meerdere CV’s van hem in omloop. Een daarvan plaatst hem in het centrum van de macht, zeggende dat zijn vader ook KGB-officier was en zijn grootvader kok van Lenin en van Stalin. Nu is voor een dictator geen enkele functie gevoeliger dan die van kok. Een kok kan immers altijd arsenicum door het eten doen, dus er is niemand in de entourage van een dictator in wie deze meer vertrouwen moet kunnen hebben dan de kok. Dat vertrouwen moet absoluut zijn.

Als dit verhaal klopt, zou dat de familie Poetin dus reeds onder de dictarors Lenin (1917-1922) en Stalin (1928-1953) in het centrum van de macht hebben gestaan. Dan is de spontane opkomst van Poetin niet zo spontaan als doorgaans wordt verondersteld.

Maar dat verhaal is niet bevestigd. Misschien klopt het, misschien niet. Wat wel is bevestigd, is het feit dat Poetin een relatief lage rang had onder de hoge officieren van de KGB, namelijk luitenant-kolonel. De vraag blijft dus: “Waar zijn de luitenant-generaals?”

Deze vraag kunnen we niet vandaag op ons blog beantwoorden. We mogen echter wel veronderstellen dat het tenminste mogelijk is geweest dat de luitenant-generaals van de KGB Poetin in de tweede helft van de jaren ’90 naar voren hebben geschoven. En mogelijk nog steeds “adviseren”, in die zin dat zij zelf buiten beeld blijven en Poetin een zekere speelruimte krijgt om zijn patriottisme tot uitdrukking te brengen, maar op hoofdlijnen “adviezen” van zijn voormalige superieuren moet overnemen.

De Russische sociologe Olga Krysjtanovskaja heeft in haar studie Анатомия российской элиты (anatomie van de Russische elite) uit 2005 meer dan 1000 CV’s van Russische topambtenaren bestudeerd en is tot de conclusie gekomen dat 80% van hen een verleden in de KGB had.

In het licht van die bevindingen hebben critici die Rusland als “KGB-staat” aanduiden geen ongelijk. Als Rusland echter inderdaad door de harde kern van de voormalige staatsveiligheidsdienst wordt geregeerd, is het hoogst onwaarschijnlijk dat Poetin de exclusieve auteur is van alle politieke beslissingen die hij in zijn functie als president van de Russische Federatie neemt.

Dan zouden we de vraagstelling kunnen versmallen en als volgt verwoorden: “Worden de adviseurs door Poetin aangestuurd of wordt Poetin door zijn adviseurs aangestuurd?”

Zoals gezegd kunnen we deze vraag niet met zekerheid beantwoorden. Wel kunnen we veronderstellen dat Poetin zeker niet in zijn eentje alle belangrijke beslissingen neemt, al was het alleen maar omdat geen enkel modern staatshoofd daar nog toe in staat is, ook niet de president van Rusland. Daarvoor is de politieke besluitvorming veel te complex geworden.

Waar zitten die voormalige KGB-generaals?

Alexei Kondaurov is als topanalist bij Yukos steenrijk geworden en is momenteel lid van de Doema, het Russische parlement, voor de communistische partij.

Alexei Kondaurov
Alexei Kondaurov

Nikolaj Tokarev werkte met Poetin samen toen die in de DDR was gestationeerd. Wie van de twee was de superior officer?

Nikolaj Tokarev
Nikolaj Tokarev

Sergej Tsjemezov, ook KGB-collega van Poetin in diens tijd in Dresden, is momenteel directeur-generaal van het staatsexportbedrijf voor wapens, Rosoboronexport. Hij controleert volgens sommigen in zijn eentje de Russische wapenexport.

Sergej Tsjemezov
Sergej Tsjemezov

Stel nou, puur hypothetisch, dat adviseurs van het kaliber van Kondaurov, Tokarev en Tsjemezov – en dan bedoelen we met nadruk niet deze personen zelf, maar personen van hun kaliber – in de praktijk Poetin aansturen in plaats van andersom?

Dat zou zo maar kunnen, maar in werkelijkheid ligt de waarheid waarschijnlijk in het midden. Sommige beslissingen worden exclusief door Vladimir Poetin genomen, andere komen tot stand op aandringen van adviseurs. Als Poetin echter zijn voormalige superieuren consequent en over langere tijd zou negeren, zou hij zich vervreemden van 80% van zijn topambtenaren, alsmede van talrijke topzakenlui en wordt zijn positie uitgehold.

Poetin heeft dus een zekere speelruimte, waarbinnen hij inderdaad naar eigen goeddunken belangrijke beslissingen kan nemen.

Daarom verdient Poetin juist alle steun van het Westen, want aan zijn patriottisme hoeft niet getwijfeld te worden. Beslissingen die door Poetin zelf genomen worden, zullen altijd door patriottisme worden ingegeven. Door wat hij zelf ziet als het belang van Rusland in een gegeven situatie.

Van buitenaf kan dat misschien opgevat worden als Russisch nationalisme, maar met nationalisten kan altijd goed zaken gedaan worden, omdat zij overzichtelijke en concrete belangen hebben: de positie van Russische minderheden in de voormalige sovjet-republieken, herstel van de nationale trots, Rusland moet weer serieus genomen worden door de andere grootmachten, handhaving dan wel verhoging van het levensniveau van de Russische bevolking, etc.

Als het aan Poetin zelf ligt, neemt het wederopgestane Rusland zijn waardige plaats in de wereld weer in. Hij heeft er geen persoonlijk belang bij om Rusland in een mondiaal conflict met de VS te drijven.

Van de motieven van de voormalige KGB-generaals kunnen we geen hoogte krijgen. Wat we wel weten is dat voor hen het Russische volk geen doel, maar een middel vormde. Het is niet uit te sluiten dat zij, voor zover ze nog in de oude sovjet-tijd gevormd zijn, nog behoren tot de harde kern van de toenmalige ideologische en militaire internationalisten. Er is immers in Rusland na de val van de communistische dictatuur nooit een zuivering geweest van de oude nomenklatoera. Jeltsin heeft een proces gevoerd tegen de communistische partij, maar hij is daardoor zo in de problemen gekomen dat hij gedwongen was om de voormalige KGB-kolonel Poetin als premier aan te stellen, omdat hij anders zelf in de gevangenis was beland.

De Sovjet-Unie heeft altijd een aanvallende militaire doctrine gehad die gevoed werd door de interne staatsideologie en was gericht op onderwerping van het Westen, met name van Duitsland. Voor kaders die in die geest zijn gestaald, is de totale weerloosheid van West-Europa op dit moment hét buitenkansje waar ze vroeger zo van gedroomd hebben.

De geschiedenis heeft geleerd dat nationalisten veel minder gevaarlijk zijn dan internationalisten. Dus 1000 keer liever Poetin, dan een stelletje voormalige generaals van de staatsveiligheidsdienst van een communistische dictatuur.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *